zero tolerance?

[antoniobarthes]

deel 2:

Wie de jongerenwerkloosheidscijfers van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bekijkt, zou er moedeloos van worden. Anderlecht: 35,4 procent, Schaarbeek: 40 procent, Sint-Joost-ten-Node: 45 procent, Sint-Jans-Molenbeek: 45,9. Wie daarbovenop het plaatje per wijk bekijkt, ziet pieken tot boven de 50 procent. Vreemd in een stad waar de geproduceerde rijkdom 65 procent boven het EU-gemiddelde en 40 procent boven het Belgische gemiddelde ligt. Werk voor iedereen, zou je denken, maar niet als je kijkt naar de soort jobs die Brussel in de aanbieding heeft. "Meer dan 90 procent van de tewerkstelling in Brussel ligt in de tertiaire, diensten producerende, sector", legt Corijn uit. In zijn boek Brussel!, dat hij samen met onderzoekster Eefje Vloeberghs schreef, wijst hij op de mismatch tussen het opleidingsniveau van de Brusselse werkenden en het opleidingsniveau dat geëist wordt voor de aangeboden werkplaatsen. Want de industriële activiteit die in het Brusselse voor laaggeschoolde jobs zorgt, kwijnt weg.
Van de 170.000 industriële arbeidsplaatsen die de hoofdstad in de jaren vijftig van de vorige eeuw telde, blijven er nog 50.000 over. Dat zorgt ervoor dat 55 procent van de arbeidsplaatsen in het Brussels gewest wordt ingenomen door niet-Brusselaars. Daar kan zelfs de aanwezigheid van de Audifabriek in Vorst niets aan veranderen. Integendeel, 86 procent van de Audiwerknemers woont buiten Brussel.


Onderwijs


Wie in Brussel aan de bak wil komen, kan dus maar best een, al dan niet stevig, diploma op zak hebben. Maar laat ook net daar het schoentje wringen. "Bij allochtone jongeren leeft er een dominante opvatting dat de school niet voor hen bedoeld is. Onderzoek toont aan dat Brussel een van de meest selectieve onderwijssystemen van West-Europa heeft", zegt professor Corijn. "In Brussel, zeker in het Franstalig onderwijs, verwijst men leerlingen met leerachterstand zeer snel door naar een lager onderwijsniveau. Daardoor heb je een enorme groep jongeren van 12 tot 14 jaar die onmiddellijk in een traject buiten het algemeen onderwijs komen."
"Tot halverwege de jaren zestig waren de Brusselaars nog de best opgeleide burgers van het land", vult Eefje Vloeberghs aan. Van die koppositie blijft niets meer over. Brussel telt wel nog het hoogste aantal hoogopgeleiden, maar blinkt jammer genoeg ook uit in het aantal niet- of laagopgeleiden. Corijn en Vloeberghs wijzen op de cijfers van schoolachterstand en schoolverlaters. "Meer dan een op de vijf Brusselse jongeren verlaat de school zonder diploma van hoger secundair onderwijs. Dat is dubbel zoveel als in Vlaanderen en Wallonië. Ook het percentage zittenblijvers ligt zowel voor het basisonderwijs als voor het secundair onderwijs gevoelig hoger in het Brussels gewest dan in de andere gewesten."
Een probleem dat nauw samenhangt met de thuissituatie van de jongeren. Leerlingen van wie de ouders geen of een laag diploma hebben, hebben immers vijf keer meer kans om schoolvertraging op te lopen. "In wat voor gezin je opgroeit kan dus, zonder bijkomende redenen, meteen je slaagkansen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt hypothekeren", vertelt Vloeberghs.
Daarnaast wijst Corijn op het probleem van concentratiescholen. Dat illustreert hij met een opmerkelijk gegeven. "Veertig procent van de verkeersproblemen in Brussel wordt niet veroorzaakt door de vele pendelaars, maar wel door het vervoer van de zogenaamde "achterbankkinderen", die door hun moeders naar verder gelegen scholen worden gebracht. Men stuurt zijn kinderen immers alleen naar de dichtstbijzijnde school als men daartoe verplicht is. Daardoor krijg je concentratiescholen in achtergestelde buurten. Bovendien staan die scholen vaak op een zwarte lijst bij bedrijven, waardoor de jongeren die les volgen al op voorhand weten dat ze niet aan een stageplaats zullen raken. Ze beseffen dus al vrij vroeg dat ze niet aan de bak zullen komen."
Volgens Corijn komt men dus al in de pubertijd voor de keuze te staan om zijn toevlucht te nemen tot de informele economie. "Om het simpel uit te drukken: als een veertienjarige als drugsdealer makkelijk 2.000 euro per maand kan verdienen, en het alternatief is een integratiejob van drie maanden met een bijscholing van Actiris (de Brusselse arbeidsbemiddelingsdienst, TM) die maandelijks 900 euro oplevert, dan is de rekening snel gemaakt. Men zegt vaak dat die jongeren niet goed geïntegreerd zijn, maar ze zijn wel ontzettend goed geïntegreerd in onze consumptiecultuur. Voor hen is werken vooral inkomen verwerven. Daardoor ontstaan heel wat informele economieën, die op de grens van het wettelijke opereren. Dan heb ik het niet over drugsdealen of wapenhandel, maar over autotransport naar het buitenland, het namaken van merkproducten. Het maakt allemaal deel uit van een overlevingsstrategie."


Strijd om de publieke ruimte


De sociale achterstelling van heel wat Brusselse jongeren heeft volgens Corijn tot een strijd om de publieke ruimte geleid. "De wijken worden bevolkt door gezinnen die groter zijn dan gemiddeld, die in relatief kleinere huisvesting wonen. Een van de redenen waarom die jongeren buiten rondhangen, is dus al zeker omdat er binnen minder plaats is. Ze zien hun wijken als hun grondgebied." Bovendien verlaten ze die wijken ook niet snel. "Het gebruik van de stad is bij die jongeren heel sterk gelokaliseerd. Neem de metro. Jongeren uit Anderlecht gebruiken maar een derde van het metronet, ze beperken zich tot de linkeroever van het Kanaal. Als je kijkt naar hun leeftijdgenoten uit Woluwe, dan zie je dat zij wel het hele metronet bezigen. Zij hebben dus een veel sterkere visie op "bij ons" en "bij hen". Niet heel Brussel is van hen, maar dat stuk Brussel wel."
Een en ander heeft volgens Corijn te maken met de beleidskeuzes uit het verleden. "Met de invoering van wijkcontracten heeft men heel erg vanuit de nabijheid gedacht. Alle diensten moesten ter plekke aanwezig zijn. Elke wijk kreeg haar buurtbibliotheek, haar jeugdcentrum, waardoor men de lokaliteit versterkt heeft. Die jongeren hebben niet geleerd om in het zwembad van Woluwe te gaan zwemmen. Dat is niet van hen." Of het een foute beleidskeuze is geweest, wil hij niet zeggen. "Waar we wel over moeten nadenken, is dat we de stad in haar geheel leren gebruiken. Die jongeren moeten zelf ook eens op een andere plaats terechtkomen, niet alleen maar "de stoere" uithangen waar zij zich thuis voelen."


Selffulfilling prophecy


Corijn gelooft echter niet dat er bepaalde no-gozones bestaan. Hij wijst wel op de culturele controle die op bepaalde plaatsen wordt uitgeoefend. "Wij noemen dat pariochiale ruimtes, ruimtes die door subculturen gedomineerd worden. Plaatsen waar er een strijd heerst om de gedragingen en om de juiste klederdracht. Zoals in onze scholen de hoofddoek wordt geweigerd, worden diegenen die er geen dragen in die wijken erop aangesproken."
Er met de grove borstel doorgaan zal niet helpen, voorspelt hij. "Diegenen die de wet overtreden zijn voor die jongeren net de helden. Zij laten zien dat die wijk hun territorium is. En ze komen ermee in het nieuws. De wijkfeesten, de buurtwerkers, de normale jongeren: daar wordt nooit iets over gezegd. Stoere taal vanuit de samenleving zoals de aankondiging van zero tolerance, dat vinden somigen van die groepen net tof. Zeker als het gerecht zegt dat het te weinig mankracht heeft om gevolg te geven aan die harde aanpak. De politie gaat daar heel stoer doen, waarna ze nog eens harder worden uitgelachen. Zo krijg je een selffulfilling prophecy."
Professor Eric Corijn:
Diegenen die de wet overtreden zijn voor die jongeren net de helden. Zij laten zien dat die wijk hun territorium is. En
ze komen ermee
in het nieuws
n "Stoere taal vanuit de samenleving zoals de aankondiging van zero tolerance, dat vinden somigen van die jongerengroepen net tof", meent professor Eric Corijn (VUB).

Publicatiedatum : 2010-02-03
Sectie : Verhaal van de dag